DİL, KÜLTÜR VE SPOR ALANLARINDA HİZMETİ OLAN BİR AİLE ŞEMSEDDİN SAMİ FRACHERY (1850-1904) OĞLU ALİ SAMİ YEN (1886-1951)
MEHMET BİLDİRİCİ
Şemseddin Sami Osmanlı döneminde kültüre büyük hizmeti olmuş ilk Ansiklopedi olan Kamusul Âlam ve ilk Türkçe sözlük olan Kamusul Türki'nin yazarıdır.
Şemseddin Sami 1850 yılında Güney Arnavutluk'fa Fraşeri kasabasında doğmuş, etnik olarak Arnavut'tur. Annesi Emine kökü 15. yüzyıla uzanan bir ailenin kızıdır.
İlk eğitimini Bektaşi Tahir Baba Tekkesinde gördü. Daha sonra öğrenimini Yunanistan Yanya kentinde tamamladı. Arnavutça, Eski Yunanca, Fransızca, Türkçe öğrendi. Aile geleneği doğrultusunda hep Bektaşi Tekkesine devam etti. Bektaşi geleneğine hep bağlı kaldı
1872 yılında İstanbul'a geldi. Yeni Osmanlılar lehine çalışmalara katıldı. Çeşitli görevlerden sonra 1880 yılında Sultan II. Abdülhamit'in isteği üzerine saraya alınarak kurulan Teftiş-i Askeri Komisyonu'nun kâtipliğine getirildi. Ölümüne kadar koruduğu bu görev, onun ekonomik rahatlığa kavuşarak kitapları üzerinde daha rahat çalışmasına imkân sağladı.
1884 yılında Edremitli Kazasker Sadeddin Efendi'nin kızı Emine Veliye Hanım'la evlendi ve Sadeddin Efendi'nin Kandilli'deki yalısına taşındı. Bu evlilikten dört çocuğu oldu. 1889'dan itibaren tek başına yazdığı ve dokuz yılda altı cilt olarak forma forma yayımladığı Kâmûsü'l-A'lâm adlı ansiklopediyle, Türkiye'nin en popüler yazarlarından biri haline geldi. 1893 yılın Eşi Emine'yi kaybetti 1894 Belkis Hanımla evlendi. Ünlü Spor adamı Ali Sami Yen oğludur.
1898'de gazetelerde Şemseddin Sami'nin Türkçenin ıslahı üzerine bir dizi makalesi çıktı. 1899'da modern ilkelere göre hazırlanmış ilk Türkçe-Türkçe sözlük olan Kâmûs-ı Türkî'yi yazmaya başladı. 1901'de bu büyük eseri yayımladıktan sonra kendini tamamen Türk dili araştırmalarına verdi.
1902 yılında Kutadgu Bilik ve 1903 yılında Orhon Abidelerinin izahlı çevirilerini hazırladı. Orta Çağ Kıpçakçası eserini tamamlamadan 1904 yılında İstanbul'da hayatını kaybetti. İstanbul Erenköy mezarlığında toprağa verilmiş daha sonra kemikleri İstanbul Feriköy mezarlığına nakledilmiştir.
Kamusu Âlam ve Kamus Türki hakkında bilgiler şöyledir.
Kamusu Âlam 1888-1899 yıllarında yazılmıştır. Osmanlı ülkesinde batılı anlamda ilk yazılmışmış tarih, coğrafya ansiklopedisi olup, 6 cilt ve toplam 4830 sayfadır.
Kamusu Türki ise iki yılda yazılmış ilk defa 1901 yılında yayınlanmıştır. Gözden geçirilerek Bugün ki Türkçe ile 1985 yılında yeniden yayınlanmıştır. Türkiye'de İlk Türkçe sözlüktür.
Şemseddin Sami, modern Türk milliyetçiliğinin ilk ve bazı yönleriyle en ilginç biçimi olan Osmanlıcılığın en önemli temsilcilerinden biridir. Aslen Arnavut olduğu ve Arnavut sorunlarıyla yakından ilgilendiği halde, Osmanlı devletinin modernleşerek güçlenmesini savunmuş, bunun için imparatorluğun ortak dili olan Türkçenin önemini vurgulamıştır. Türkçeyi incelemek, modernize etmek, geliştirmek ve öğretmek alanlarında, yalnız kendi çağında değil, tüm dönemlerde, Şemseddin Sami kadar emek vermiş kimse yoktur.
Kâmûs-ı Türki, Osmanlı Türkçesini üç dilden oluşan bir karma sayan eski zihniyetten, bağımsız ve bütünlüklü bir dil olarak gören yeni anlayışa geçişte kilit bir adımı temsil etmektedir.
Batı dillerinden alınan yeni kelimelere yer vermeye özen gösterilmiştir. En önemlisi, dilin bel kemiğini oluşturan "Türkçe" unsurunun yapısı ve etimolojisi üzerinde dikkatle durulmuştur. Şemseddin Sami, dilin sadeleşmesini ve Türkçeleşmesini savunmuş, bunun için gerekirse Türkçenin en eski kaynaklarına ve Doğu Türkçesine (Çağatayca) başvurulmasını önermiştir.
Bu yazı internetten özetlenmiş ve daha fazla bilgiler internette bulunmaktadır,
ALİ SAMİ YEN (1886-1951)
Şemseddin Sami'nin oğludur. 1886 yılında İstanbul'da doğmuştur. Spor düşünce ve felsefesini Türkiye'de başlatan kişidir. 1901 yılında Moda'da İngilizlerin futbol oynadıklarını görmüş ve arkadaşları ile ilk defa futbol oynayan odur. 1905 tarihinde Galatasaray Spor Kulübünü kurmuştur. Ömrü hep Spor etkinlikleri içinde geçmiştir.
Onun adına Mecidiyeköy'de sonradan yıktırılan Stadyuma ismi verilmiştir. 1951 yılında ölmüş Feriköy mezarlığında toprağa verilmiştir.
Yazıya Şemseddin Sami ve eşinin ve oğlu Ali Sami Yen'in bir fotoğrafı eklenmiştir