SON OSMANLI VE CUMHURİYET DÖNEMLERİNDE İÇME SUYU KONUSUNDA ÖNEMLİ GELİŞMELER I
MEHMET BİLDİRİCİ
Su insan hayatının bir vazgeçilmezidir. Tarih öncesi çağlarda insan oğlu bunu akan derelerden ve göllerden sağlamıştır.
İnsanoğlu Neolitik Çağda (Taş Devri) yaşanacak basit yerleşimler sağladıkça kuyular kazarak kanallar kazmaya başlamıştır. Konya Çumra Çatalhöyük'te (MÖ 6000) basit su yapıları yapmaya başlamışlardır. Daha sonra Anadolu'da pek çok daha erken çağlara ait neolitik yerleşim yerleri ortaya çıkmıştır. Göbeklitepe gibi
Daha sonra yazının keşfi ile tarih çağları başladığında Mısır'da, Mezopotamya'da, Suriye ve Anadolu'da önemli su yapıları ile karşılaşmaktayız. İlk Baraj Mısır'da, (MÖ 3.000) Sümerler döneminde ilk kanallar görülmektedir. Anadolu'da baraj ve kanallar Hititler ve Urartular döneminde yapılmıştır. Bu konuda Hitit Kralı IV Tuthaliya (MÖ 13 yy) ve Urartu Kralı Menua (MÖ 810-785) hatırlanmalıdır.
Daha sonra 1-6 yüzyıllarda Roma döneminde su yolları konusunda çok önemli gelişmeler olmuş, onları Selçuklu ve Osmanlı döneminde devam etmiştir.
Bu konuda Roma İmparatorları Trajanus (98-117), Hadrianus (117-136), Jüstinianus, (525-485) ve Mimar Sinan (1490-1588) çok önemli isimlerdir.
Cumhuriyet Döneminde Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), Süleyman Demirel (1924-2013), Turgut Özal (1927-1991), Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın (1954) hizmetleri hep hatırlanacaktır.
Önce Türkiye Su tarihinde çok önemli olayları bir özet olarak verilecek ardından bunlardan en önemliler konusunda kısa özetler sunulacaktır.
1732 Sultan I. Mahmut (1730-1754) döneminde İstanbul Beyoğlu'na su iletimi
1883-1885 Terkos Gölüne dev Pompalar kurularak Beyoğlu yakasına su verilmesi
1908-1913 Konya Ovası Sulaması yapımı Konya Valisi ve Sadrazam Ferit Paşa
1930-1936 Ankara Çubuk Barajı
1933 İstanbul Sular İdaresi kuruldu
1951-1956 İlk Büyük Baraj Sarıyar inşa edildi
1954 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün kurulması
1955 Terkos Gölünden İstanbul'a 100 cm Çelik borularla su iletimi
1965-1975 Keban Barajı tutulan su 31.000 hm3 ilk büyük baraj
1966 Konya Ovası Master Plan yapılması
1968 Asya Yakasında boğaza döşenen borularla İstanbul'a su iletimi.
1968 İstanbul İçme suyu DAMOC PROJESİ (Çok detaylı ve kapsamlı)
1983-1991 Atatürk Barajı
1989 Büyük Sulama Projesi GAP başlatıldı
1997-2003 İstanbul Yeşilçay Sisteminde 3 m çapında çelik ve çelik gömlekli borular
1998 İstanbul Melen Projesi başladı
2002-2009 Ermenek Barajı yükseklik 210 m
2005 Şanlı Urfa Su Tünelleri 26.400 m
2007 Melen Projesinden Boğaz geçişi ile su İstanbul Avrupa yakasına verildi
" Melen Boğaz Tüneli boğazın 135 m altında karadan 5.5 km çapı 4 m
2011-2012 Konya Mavi Tünel uzunluk 17 km çapı 4 m
2012-2015 Kıbrıs deniz altı su iletimi 80.000 km, 75 milyon m3 su temini
2019 Ankara Gerede su tüneli 31.592 m en uzun
2013-2022 Yusufeli Barajı en yüksek baraj