Dünya Tarihinin İlk Barış Antlaşması; “Kadeş Antlaşması ?”
Hitit Devletinin Başkenti ‘Çorum-Hattuşa’da yeni bir çivi yazılı tablet daha bulundu… Öncelikle bu konuyu bir açıklayalım: “Kadeş Antlaşması, aynı zamanda Mısır-Hitit Barış Antlaşması, Ebedi Antlaşma veya Gümüş Antlaşma olarak da bilinir, her iki tarafın da versiyonlarının günümüze ulaştığı tek Antik Yakın Doğu antlaşmasıdır!.. Aynı zamanda bilinen en eski barış antlaşmasıdır!.. Antlaşma, Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit İmparatorluğu Kralı III. Hattuşili arasında M.Ö. yaklaşık 1259'da imzalanmıştır. Antlaşmanın her iki tarafı da yoğun bilimsel çalışmalara konu olmuştur. Antlaşmanın kendisi barışı getirmedi; aslında, "Hatti ve Mısır arasında birçok yıl süren bir düşmanlık atmosferi" vardı ve nihai ittifak antlaşması imzalanana kadar da devam etti…
Mısır Kadeş Yazıtları antik çağlardan beri, büyük tapınak yazıtlarında sergileniyordu; bunlar ilk olarak Fransız Filolog Champollion tarafından tercüme edildi, ancak İncil'de adı geçen Hititlerle özdeşleştirilmeleri, ancak 1858 yılında kadar mümkün oldu. 1906 yılında Hugo Winckler'in Anadolu'daki kazılarında Mısır metniyle örtüşen çivi yazılı tabletler tespit edildi. Metinlerin çevirisi, bu yazıtın başlangıçta her iki tarafa verilen ve o zamandan beri kaybolmuş olan gümüş tabletlerden çevrildiğini ortaya koydu…
Mısır Barış Antlaşmasının versiyonu, Firavun II. Ramses'e ait Teb'deki iki tapınak olan Ramesseum ve Karnak Tapınağı'ndaki Amon-Ra Kutsal Alanı duvarlarına da hiyerogliflerle kazınmıştır. Antlaşmanın Mısır versiyonunu kazıyan yazıcılar, Hititlerin teslim ettiği tabletin üzerindeki figürlerin ve mühürlerin tanımlarını da eklemiştir…
Hitit versiyonu, şu anda Türkiye'de bulunan Hitit Başkenti Hattuşa'da bulunmuş olup, Hitit kraliyet sarayının geniş arşivlerinde keşfedilen pişmiş kil tabletler üzerinde korunmuştur. Hitit tabletlerinden ikisi İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ne bağlı Eski Şark Eserleri Müzesi'nde sergilenirken, üçüncüsü Almanya'daki Berlin Devlet Müzeleri'nde sergilenmektedir. Antlaşmanın bir kopyası, New York City'deki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'ndeki bir duvarda belirgin bir şekilde sergilenmektedir….
Antlaşma, Hitit İmparatorluğu ile doğu Akdeniz toprakları üzerinde egemenlik sağlamak için iki yüzyıldan fazla bir süre boyunca savaşmış olan Antik Mısırlılar arasındaki uzun bir savaşı sona erdirmek için imzalanmıştır. Çatışma, M.Ö. 1274'teki Mısır'ın Orontes Nehri üzerindeki Kadeş Şehrine (günümüzde Suriye'de) yaptığı saldırının Hititler tarafından durdurulmasıyla doruğa ulaşmıştır…
Kadeş Savaşı, her iki tarafın da ağır kayıplar vermesiyle sonuçlanmış, ancak ne savaşta ne de savaşın tamamında kesin bir zafer elde edilememiştir… Çatışma, antlaşma imzalanmadan önce yaklaşık on beş yıl boyunca sonuçsuz bir şekilde devam etmiştir. "Kadeş Antlaşması" olarak adlandırılmasına rağmen, aslında savaşın uzun zaman sonrasında imzalanmış olup, metinde Kadeş'ten bahsedilmemektedir. Antlaşmanın, iki hükümdarın hiç yüz yüze gelmeden aracılar vasıtasıyla müzakere edildiği düşünülmektedir?.. Her iki tarafın da barış yapma konusunda ortak çıkarları vardı; Mısır, Deniz Kavimlerinden gelen büyüyen bir tehditle karşı karşıyayken, Hititler doğuda Asur'un yükselen gücünden endişe duyuyordu… Antlaşma, II. Ramses'in hükümdarlığının 21. yılında (M.Ö. 1258) onaylanmış ve Hitit İmparatorluğu'nun 80 yıl sonra çöküşüne kadar yürürlükte kalmıştır… İşte bu çok önemli antlaşma ve onlara ait çivi yazılı tabletlerin tarihi böyleydi… Sakin KOŞAR…