BİR ANANIN YÜREK BURKAN MEKTUBU
Menteşe’de(Muğla’da) Sancak Beyliği yapmış olan Alemşah, bu sancakta alıştığı içki alemine 1502 yılında Manisa Sancak beyliğine atanıp gittiğinde de devam eder. Alemşah, çevresindekilerle Bozdağ yaylasına eğlenmeye gider. Alemşah’ın bu tutumu üzerine annesi Gülruh Hatun, dönemin padişahı, yani eşi II. Bayezit’e şu mektubu gönderir.
“Oğlumla gurbete çıkacağım zaman devletli sultanım Allah’ın himmetiyle, Hazreti Muhammet’in sünneti ve hadisleri üzerine yetiştirmem bu çizgide yaşamasına yardımcı olmam vazifesi verilmişti. O vakitten bu zamana kadar sultanım buyruğunu elimden geldiği kadar yerine getirdim Oğlumuzu koruyup üzerinde otoritemi sağlayabildim. Fakat şimdi durum değişti. Oğlum Alemşah yiğitlik çağına erişti. Bu dönemde iyi bir Müslüman lalanın oğlumun yanında bulunması iyi olurdu. Eğer böyle bir lalası olsaydı dini ve dünyevi yaşantısının iyi, güzel ve hayırlı olması sağlanırdı. Böylece reaya da(halk) şehzademe riayet ederdi. Oğlum Alemşah’ın mevcut lalası bütün fesatlıkların başını çekendir. Kendi isteklerini yaptırmak için oğlum Alemşah’ı Hak yolundan saptırmaktadır. Başta lala olmak üzere şehzadenin hocası, hekimi oğlumu şarap içmeye tahrik edip, içkiye alıştırıp Hak yolundan saptırdılar. Şehzademi alıp Saruhan’ın geniş kırlarına, yaylalarına götürür oldular Üstelik de yaylalara saz takımı götürüp işret meclisleri kuruyorlar. Öyle ya da böyle oğlumu sarhoş edip “hilaf-ı şer ve örf” (kanuna aykırı) işleri kabul ettirip onun elinden çokça hükümler, beratlar alıyorlar. Bir gün reayadan(halktan) birkaç kişi gelip, şehzademin kapı halkından olan İskender adlı subaşıdan şikayetçi oldular. İskender reaya zülüm etmiş. Şehzade Alemşah’ın halktan 20 000 akçe alalım yönünde buyruğu var diyerek haksız yere vergi almıştır. Reayanın şikayetlerinden haberdar olan lalası bu adamları yakalatıp zincire vurdurup ağustos sıcağının altında kavurmuştur. Defterdar 20 000 akçeyi subaşından almayı önermiş, bunun üzerine lala ile tartışmışlardır. Lala parayı vermek istememiş. Bunun üzerine meselenin halli için ehil bir memuru ve kadıyı istememiş, kendisi ile işbirliği yapan birini görevlendirmiştir. Bu görevli de İskender’in borcunun olmadığını göstermek için çalanlardan başkalarının borcunun 80 000, 100 000 olduğunu belirtmiştir. Ancak kadı 25 000 borç yazıp gönderince defterdar, İskender’den cerimeyi istemiş, bu yüzden lala ve defterdarın tartışması başlamıştır Sultanın bu tür örnekler çoktur. Anlatılması mümkün değildir.
Şehzademin lalası ve diğer adamları işin dozunu o kadar kaçırdılar ki, oğlumu şehir içinde içirmekle kalmayıp, bir ay süreyle içki içirmeye götürüp sarhoş getirdiler Oğlum bu gelişmeye daha fazla dayanamayıp bir ay hasta yattı, evladım bu hastalığın acısını çekti. Oğlum sıhhatine kavuşana kadar benim neler çektiğimi bir Allah bilir. Şimdi devletli sultanım! Malum ola ki bu fesatları çıkaran lalası ve lalaya içerden yardım eden rikabdarbaşı Yunus, kilerçibaşı Hızır, taşradan ise hocası, hekimi Ulufecibaşı İsak sipahioğulları ağası İlyas bunlar şimdi dergah-ı mecelladadır. Bu fesatlığı lala daha çok yaptığından bir gün” birbirinizin işine karışmayın” şeklinde saraydan hükmü hümayun geldi. Bu lalanın kendisi birçok kötülük etmiştir. Oğlum kulunu tahrik edip pek çok işler yaptırdı oğlumun serkeş olmasını sağladı. Şehzademin bilinci yerinde değil iken kendi çıkarına ne varsa bunların onayını alıp, birçok yolsuzluk yaptı. Hükm-i Sultani gelince fesatların yerinde kalmasını sağladı.
Öyle olsa benim devletli sultanım! Bu aciz cariyeniz, bu müfsitlerin fesatlarına dayanmakta zorlanmaktadır. Oğluma niçin kötülük ettiklerini, dine aykırı davrandıklarını, dünyasını niçin kararttıklarını sordum. Oğlum şimdiye kadar hasıl harca vefa etmezdi. Ben ki annesiyim, ancak bu yıl maaşım ödenmedi, diğer harem halkına da ödeme yapılmadı. Bütün bunlar yetmiyormuş gibi kendinin de ekstra masraflarını artırdığını işitince incindim ve haber gönderdim ve nitekim bir gün mecliste şehzademe 50 tane kaftan bağışlatmışlar. Oğlumun dinine ve dünyasına zarar gelecek işlere yönlendiriyorsunuz ve malını müsriflerle tükettiriyorsunuz diye haber gönderdim. Demişler ki bütün bu gelişmelerden Kapıağası Şemail’in etkisi vardır. Bu kişiye türlü türlü iftiralar attılar. Fakat benim padişahım, onun hakkında ne derlerse asılsızdır. Oğlumun kapıkulları arasında Şemail’den başka sadık kulu kalmadı, o halis bir Müslümandır.
Devletli sultanım onu kapıdan uzaklaştırmasın! Oğlum devletli sultanımın kulu benim de ömrümün varıdır. Korkarım ki bu müsrifler kendi bildiklerini yapmaya devam ederler bu haller beni ziyadesiyle üzmektedir.
Devletli sultanım! Allah’ın azameti Hz. Muhammet’in ruhu için ve devletli cariyeniz için oğlumun lalası, hocası ve hekimi fesat ehlidirler. Bunları bu kapıdan uzaklaştırın. Sultanımın, kulları ve danişmentleri çoktur. Bunların yerine şehzademin hem bu dünyası hem de ahireti için hayırlı işler yapmasını sağlayacak, Hak yolundan ayrılmasına engel olacak bir lala ve hoca tayin edilmesi, peygamberimizin ruhu için, devletli başınızın sadakası için oğlum kulunuzun kapısına iyi Müslüman gönderiniz. Bu yedi kişi göreve geldiğinden beri üzerimizden kara bulutlar dağılmadı beni analıktan çıkardılar. Kendi bildiklerini okuyup oğlumun aklıyla oynayarak, kendi çıkarlarına yarar sağlayıp, hoş olmayan işler yaptılar.
Sultanım eğer bu yedi kişi görevden azledilip oğlumuzdan uzak tutulmazsa, oğlum kulunuzun karakteri, sağlığını ve sancağın düzeni bozulacaktır. Benim devletli sultanım halimize merhamet edin, beni zor ve bu acılı günlerden tez vakitte kurtarasın. Benim sultanımdan artık saklayacak bir şeyim yoktur. Allah devletli sultanımın devletli gölgesini üzerimizden eksik etmesin. Amin!”
Ek Belge:2 TSMA.E.O745.0089.001
Bakın Osmanlı’da kadın dünyasını, ruhunu anlatan eserler mevcut değildir. Divan şairlerinin sevgilileri ise hayali sevgililerdir. Halbuki Osmanlı’da kadın vardır ve de onlar da erkekler gibi insandırlar. Ancak bunlar da Anadolu kadınları ve diğerleri gibi görülmezden gelinmiştir. Osmanlı Tarihi saray hayatıyla ilişkilidir, ama o haremdeki kadınların hayata bakışları, duyguları, hisleri, önyargıları, yalnızlıkları, umutları hakkında bir bilgiyi pek bulamazsınız. Bu kadınların adaletsizliğe, karşı duruşları toplum değerlerine bakışları nasıldır değinilmez. Onun için Osmanlı kadın dünyasını tanımamızda bazı yazılmış eserlerdeki kırıntılar dahi çok önemlidir. Bunun için bir kadın, bir ana olarak Gülrüh Hatun’un yazdığı bu mektup ibret alınacak bir hayata ışık tutarken aynı zamanda saraydan bir kadının, bir ananın, evladının felaketi karşısındaki tutumunu göstermesi açısından çok ama çok önemlidir.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Yararlanılan Kaynak: Zehra Kardal- II.Bayezit Ailesi ve Gülruh Sultan-Pamukkale Ünv. Tarih Bölümü Denizli 2021